Bu maddenin tarafsızlığı konusunda şüpheler var.
Maddede taraflı olarak övme ya da yerme amacını taşıyan ve doğruluğu kanıtlanamayan kısımlar olduğu iddia edilmektedir! Ayrıntılar için tartışma sayfasına bakınız.
Bu maddenin veya maddenin bir bölümünün referansları veya kaynakları belirtilmemiştir.
Uygun şekilde referanslarını veya kaynaklarını belirterek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
İslam
Alevilik
Alevilikte önderler
Ehl-i Beyt · Muhammed
Hatice · Fatıma · 12 İmam
Ali · Hasan · Hüseyin · El-Mehdi
14 Masum-u Pak
17 Kemerbest · 40 Erenler
12 İmam
1.Ali · 2.Hasan · 3.Hüseyin
4.Zeynel Abidin · 5.Muhammed Bakır
6.Cafer Sadık · 7.Musa Kazım
8.Ali Rıza · 9.Muhammed Taki
10.Ali Naki · 11.Hasan Askeri
12. Muhammed Mehdi
Alevi mutasavvıflar
Ahmet Yesevi · Pir Sultan Abdal
Hacı Bektaş Veli · Abdal Musa
Yunus Emre · Celalettin Rumi
Şah İsmail Hatai
Alevi tarih
Ahilik · Babai İsyanı
Baba İlyas · Keyhüsrev
Şeyh Cüneyt · Şeyh Haydar
Kızılbaş · Safevi Devleti
Şahkulu İsyanı · Nur Halife İsyanı
Yavuz Sultan Selim · Çaldıran Savaşı
Avşarlar · Kaçarlar
Alevi inanç
Hak-Muhammed-Ali
Kur'an · Buyruk
Dört Kapı
Şeriat · Tarikat · Marifet · Hakikat
Takiyye · Tevella · Teberra
Alevi ibadet
Cem · Cemevi · Keramet
Dua · Oruç · Kurban, Adak
Zekat · Ziyaret · Semah
Müsahip · Düşkünlük
Alevi bayramlar
Nevruz · Hıdırellez · Aşure
Kurban Bayram
Masum-u Pak Orucu
Muharrem Orucu · Hıdır Orucu
Hacı Bektaşi Anma Törenleri Abdal Musa Anma Törenleri
Gadir Hum Bayramı
Meşrepler
Sünnilik · Şiilik
Mezhepler
Caferilik · Nusayrilik
Tarikatlar
Yesevilik · Bektaşilik
Safevilik · Mevlevilik
g · d
Pir Sultan Abdal
Pir Sultan Abdal, 16. yüzyılda yaşamış halk şairi, ozan. Asıl adı Haydar'dır. Yaşamının büyük bölümü Sivas'ın Yıldızeli ilçesinin Çırçır Bucağına bağlı Banaz köyünde geçti. 16. yüzyılın ikinci yarısında Sivas çevresinde boy gösteren Alevi-Bektaşi Safevi-Türkmen kökenli yani Şah İsmail yanlısı Caferi mezhebi olaylarına karıştı.Alevilik ve bölge Şiiliğinde Yedi Ulu Ozan'dan biridir. Sivas Beylerbeyi Deli Hızır Paşa, Pir Sultan'ı astırdı. Ölümünün, 1547-1551 ya da 1587-1590 arasındaki bir tarih olduğu sanılıyor.
Konu başlıkları
- 1 Pir Sultan Abdal
- 2 Yetişme Koşulları
- 3 Hakkında Araştırma ve Çalışmalar Yapanlar
- 4 Dış Bağlantılar
//
Pir Sultan Abdal
Pir Sultan 16. yüzyılda Anadolu'nun fikri ve siyasi yönden en karışık olduğu dönemlerde Sivas ve civarında yaşamış bir halk ozanıdır. Anadolu'da yaşayan bütün Aleviler yaşları ne olursa olsun Pir Sultan'ı severler.
Onu diğer halk ozanlarımızın piri yapan gerçekler devrimci karekterinden, Oniki İmam yolunu yaymaya çalışmasından, Türkçe'yi çok güzel kullanmasından ve hayatının idam edilerek bitiş şeklinden kaynaklanmıştır.
Pir Sultan sözünü ve sazını çok güzel bir şekilde kullanarak tıpkı Şah İsmail'in yaptığı gibi Oniki İmam felsefesini Oniki İmamların isimlerinin anıldığı Düzevi İmam türünden şiirlerle anlatmaya çalışmış, bu yüzden de Osmanlı'nın halk ozanları arasındaki en büyük düşmanı olmuştur. Çünkü aynı dönem Osmanlı'nın Sünnileştirme çabasında olduğu bir dönemdir. Bu nedenle de Casusluk ile suçlanarak idam edilmiştir. Bilindiği gibi Osmanlı Sultanları valiliklerine gönderdikleri fermanlarda Erdebil dergahıyla ilişkisi bulunan Alevilerin çeşitli gerekçeleri göstererek öldürülmelerini istemişlerdi.
Halk ozanları geleneğinde sevilen ozanların isimleri diğer ozanlarca da kullanıldığı için Pir Sultan'ın vefatından sonra dahi onun ismiyle birçok eserler yazılmış ve söylenmiştir.
Pir Sultan Erdebil şahları ve dervişleriyle kurduğu ilişki çerçevesinde Oniki İmamlar yolunda elde edindiği bilgileri Anadolu'ya Şah İsmail'in takip ettiği metoda göre aktarıyordu. Ancak bilgilerini herhangi bir eğitim kurumunda tahsil görerek değilde yüz yüze ilişkiler neticesinde elde ettiği için Pir Sultanın Oniki İmam yoluyla ilgili olarak herşeyi bilebilmesi ve bu çerçevede de aktarabilmesi mümkün değildi. Pir Sultan özellikle Oniki İmamların isimlerini yayma konusunda başarılı olmuştur.
Günümüzde Aleviler üzerinde oyunlar oynayarak Alevi toplumumuzu kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirmek isteyen şahıslar ve gruplar Pir Sultan'a sahip çıkarak halkımızı kandırmak istemektedirler. Bu yüzden de Pir Sultan'ın gerçek yüzünün bilinmesi gerekmektedir.
Pir Sultan'ın birçok şiirinde bahsettiği ŞAH Erdebil şahıdır. Osmanlı'ya karşı Erdebil dergahından yana olduğunu açık açık ortaya koyan Pir Sultan Açılın kapılar şaha gidelim, katip Ahvalimi yaz şaha böyle. Ben de bu yayladan şaha giderim. derken Erdebil'e olan bağlılığını ifade etmektedir. Zaten o dönemlerde Erdebil şahları'nın, Anadolu'da yaşayan Alevilerin gözünde kurtarıcı olduğu belirlenmişti. Fakat Anadolu'nun sünnileşmesi gerçekleştikten ve Aleviler baskı altına alındıktan sonra, Alevilerin Erdebil'le ilişkileri kesilmiş ve zamanla halk ozanlarının şiirlerinde gecen şah kelimesiyle İmam Ali Emir-el Mu'minin'i anlatılmaya başlanmıştır.
Pir Sultan Abdal "güzel şahım niye verdin bağdatı" derken 16. Yüzyıl başlarında yaşamış Şah Tahmasp'tan bahsetmektedir. Ayrıca "Urum (Anadolu) memleketine yürüdü" dediği şahta aynı şah olmalıdır. Zaten Pir Sultan Abdal Şah İsmail (Hayati) ve Şah Tahmasp dönemlerinde yaşamıştır.
Pir Sultan öncülüğünü yaptığı ekol öylesine tutulmuştur ki kendisi halk ozanlarının PİR'i sayılmıştır. Anadolu tarihi çok dikkatle incelenirse Pir Sultan Abdal'dan önce yaşamış olan halk ozanlarının Oniki İmamları anlattıkları görülmemektedir. Gelenek Pir Sultan Abdal'la başlamıştır.
Pir Sultan Halk ozanlığı'nın yanısıra Osmanlı'ya açıkca tavır alabilecek kadar DEVRİMCİ bir kişiliktir. Yaşadığı dönemin baskısı göz önüne alındığında bu tavrı almanın her ozanın harcı olmadığı da görülür. Aşağıdaki dörtlük Pir Sultan'ın bu konudaki duygularını çok güzel anlatır;
Erdebil tarafını tutmuş, Osmanlı'ya karşı açıkca tavır almış ve bu uğurda can vermeyi göze almış bir halk ozanı'nın Osmanlı'nın kurdurduğu dergahı ve o dergaha ismini verdirdiği şahsı övmesi ve hatta anması mümkün değildir. Bu nedenle Hacı Bektaş'tan ve Bektaşilikten bahsedilen ve Pir Sultan'ın söylediği iddia edilen şiirler tamamen uydurmadır. Zaten çok az miktarda olan bu şiirler Pir Sultan adına onun yoluna ihanet eden köle zihniyetli halk ozanları tarafından söylenmiştir. Büyük ihtimallede bu tür şiirler Alevilerin, çaresizlikten dolayı Bektaşilik dergahına sığınmalarından sonra söylenmmiş ve yayılmıştır.
Pir Sultan'ın Bektaşiliği ve Hacı Bektaşı öven Osmanlı'yı öven hiçbir şiiri yoktur, söylenenlerde ona ait değildir. Pir Sultan'ın şiirleri Oniki İmamlara yöneliktir. Devrimci karaktere sahiptir. Halk ozanlarının piri yada üstadı olan Pir Sultan Osmanlı'nın bir numaralı düşmanıdır. Oniki İmamın dostudur ve bu yüzden asılmıştır.
Yetişme Koşulları
Pir Sultan Abdal, halk arasında Yedi Ulular olarak bilinen Yedi Ulu Ozan'dan biridir. Alevi gelenekleri ile dergahın tarikat ortamında Türk dilini kullanarak yetişti. Şiirlerinde duru ve yalın bir Türkçe kullandı. Ana konuları, Deyişler, Nefesler, Hakk sevgisi, Ehl-i Beyt sevgisi, duazimam, ilahi aşk, tasavvuf ve sosyal uyarı niteliğindedir. Bazıları her ne kadar Pir Sultan'ı başkaldıran asi biri olarak gösterse de gerçekte Pir Sultan Abdal'ın yaşadığı Sivas bölgesinde o tarihte hiçbir halk ayaklanmasına rastlanmamaktadır. Dolayısıyla bir derviş olarak toplumu irşat (İlimiyle ve aklıyla toplumu bilgilendirmiştir) etmiştir. Tekke ve tasavvufun kalıplarını aşıp geniş bir halk kesimine seslenebildi. Medrese öğrenimini Erdebil'de görmesine rağmen, diğer bazı halk şairlerinin tersine, Divan Edebiyatı'ndan hiç etkilenmedi. Alevi olan Pir Sultan Abdal Türk diline sahip çıkmıştır.
Hakkında Araştırma ve Çalışmalar Yapanlar
Sadeddin Nüzhet Ergun, Abdülbaki Gölpınarlı, Pertev Naili Boratav, Cevdet Kudret, Cahit Öztelli, Asım Bezirci, Sabahattin Eyüboğlu, Mehmet Fuat, Orhan Ural, Mehmet Bayrak, Ali Haydar Avcı, Erol Toy ve Battal Pehlivan'ın Pir Sultan Abdal ile ilgili araştırma kitapları vardır. Özellikle Ali Haydar Avcı'nın "Osmanlı Gizli Tarihinde Pir Sultan Abdal" adlı çalısması konuyla ilgili çok hacimli bir çalışmadır.
Ayrıca Opera Sanatçısı ve Halk Müziği Araştırmacısı ve icracısı Ruhi Su, Pir Sultan'ın eserlerinden bazılarını bir albümde toplayarak yorumlamıştır.
Dış Bağlantılar
- Pir Sultan Abdal Kimdir?
- Pir Sultan Abdal Hakkında Makaleler
- Pir Sultan Abdal'ın Eserleri
- Hayatı ve Eserleri Hakkında Kaynak
- Hayatı ve eserleri hakkında ayrıntılı analizler
- Alevi Birlik Forumu
- Genç Aleviler Harekatı